Jak jeść podczas stosowania leków GLP-1? Zasady żywienia, które warto znać
Dni Dzień
Godziny Godzina
Minuty Minuta
Sekundy Sekunda
Dni Dzień
Godziny Godzina
Minuty Minuta
Sekundy Sekunda




Autor: Katarzyna Wolna
Absolwentka dietetyki na Uniwersytecie Rolniczym w Krakowie oraz studiów podyplomowych z psychodietetyki na Uniwersytecie SWPS. Od ponad 8 lat pracuje z pacjentami stacjonarnie i online, zajmując się dietoterapią oraz edukacją żywieniową. Autorka licznych artykułów i materiałów edukacyjnych o tematyce dietetycznej.

Weryfikacja: Anna Podgórska
…
Usunięcie pęcherzyka żółciowego (cholecystektomia) jest jednym z najczęściej wykonywanych zabiegów chirurgicznych. O ile jednak sam zabieg jest powszechnie wykonywaną procedurą, o tyle kwestie żywienia po operacji budzą u wielu pacjentów liczne wątpliwości. Czy po usunięciu pęcherzyka trzeba zrezygnować z tłuszczu? Czy kawa może nasilać dolegliwości? Czy jajka i smażone potrawy rzeczywiście są zakazane? [1]
Pęcherzyk żółciowy pełni funkcję magazynującą – gromadzi i zagęszcza żółć produkowaną przez wątrobę, a następnie uwalnia ją do przewodu pokarmowego, szczególnie po spożyciu posiłków bogatych w tłuszcze. Po cholecystektomii wątroba nadal produkuje żółć, jednak nie jest ona już magazynowana ani zagęszczana, lecz spływa do jelita w sposób bardziej ciągły. [2, 3]
Zmiana ta nie oznacza, że organizm traci zdolność trawienia tłuszczów ani że konieczne jest stosowanie specjalnej diety przez całe życie. U większości osób z czasem możliwy jest powrót do zwyczajowego, urozmaiconego sposobu żywienia. W okresie pooperacyjnym mogą jednak występować przejściowe dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak wzdęcia, biegunka czy dyskomfort zwłaszcza po spożyciu tłustych potraw. U niektórych pacjentów utrzymują się one dłużej i wymagają indywidualnego dostosowania diety. [3, 4, 10]
Nie ma potrzeby rutynowego stosowania przez wszystkich pacjentów diety niskotłuszczowej po cholecystektomii. Tłuszcze są ważnym składnikiem diety – dostarczają energii, umożliwiają wchłanianie witamin A, D, E i K oraz stanowią źródło niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych. [6]
Po zabiegu jednak ilość tłuszczu w diecie wymaga czasowego dostosowania. W pierwszym okresie po operacji ograniczenie tego makroskładnika w posiłkach może ułatwiać ich tolerowanie. Duże ilości tłuszczu spożyte jednorazowo mogą bowiem nasilać dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Takie ograniczenie nie powinno jednak prowadzić do trwałego wyeliminowania tłuszczu z diety. [3, 4]
Warto zwrócić uwagę na jego ilość w pojedynczym posiłku, wielkość porcji i indywidualną tolerancję. Dobrym wyborem mogą być m.in. oliwa z oliwek, olej rzepakowy, orzechy, pestki, nasiona i ryby. Nie ma potrzeby automatycznego wykluczania masła, jaj ani innych produktów zawierających tłuszcz. [3, 6]
W przypadku występowania dolegliwości po tłustych posiłkach można czasowo ograniczyć ich spożycie, a następnie stopniowo wprowadzać je ponownie, obserwując reakcję organizmu. Zakres ograniczeń powinien wynikać z indywidualnej tolerancji, a nie z konieczności przestrzegania z góry ustalonej diety niskotłuszczowej. [3, 4]
Kawa nie jest produktem, który trzeba bezwzględnie wykluczyć po cholecystektomii. Nie ma ogólnych zaleceń nakazujących wszystkim pacjentom całkowitą rezygnację z tego napoju. Warto jednak pamiętać, że kofeina może pobudzać motorykę przewodu pokarmowego, a co za tym idzie u niektórych osób nasilać potrzebę wypróżnienia, luźne stolce czy dolegliwości dyspeptyczne. [7, 8]
Jeśli kawa powoduje biegunkę, bóle brzucha lub dyskomfort, można czasowo ograniczyć jej spożycie, zmniejszyć porcję albo sprawdzić tolerancję kawy bezkofeinowej. Znaczenie mogą mieć również dodatki – duża ilość śmietanki, tłustego mleka czy słodkich syropów może odpowiadać za dolegliwości. [4, 13]
Nie ma więc powodu, aby rezygnować z kawy wyłącznie ze względu na przebytą cholecystektomię. [2, 3] nie odpowiedniej ilości pokarmu, warto skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem. [1, 2]
Jajka są wartościowym źródłem pełnowartościowego białka, witamin i składników mineralnych. Zawierają również tłuszcz, jednak nie stanowi to powodu do wykluczania ich z diety po cholecystektomii. [9]
Tolerancja jajek może zależeć od sposobu ich przygotowania, a zwłaszcza ilości tłuszczu użytego do obróbki. Jajka gotowane mogą być dobrze tolerowane nawet przez osoby, które odczuwają dyskomfort po jajecznicy smażonej na dużej ilości masła. [4, 9]
Warto zacząć od:
Nie ma uzasadnienia dla rutynowego oddzielania żółtek od białek po cholecystektomii. Jeżeli po spożyciu jajek pojawiają się ból brzucha, nudności lub biegunka, warto zwrócić uwagę na sposób ich przygotowania i pozostałe składniki posiłku. Dolegliwości mogą być związane np. z dużą ilością dodanego tłuszczu, a niekoniecznie z samymi jajkami. [3, 4]ywieniem pomagają one ograniczać utratę mięśni podczas redukcji masy ciała. [1, 2, 4]
Potrawy smażone mogą u części osób nasilać dolegliwości. Nie oznacza to jednak, że każde danie przygotowane na patelni jest zakazane. [3, 4]
Znaczenie ma przede wszystkim zawartość tłuszczu w całym posiłku i ilość spożyta jednorazowo. Danie smażone w głębokim tłuszczu, panierowane i podawane z tłustym sosem często będzie gorzej tolerowane niż potrawa krótko podsmażona na niewielkiej ilości oliwy. [4]
W pierwszym okresie po operacji warto częściej wybierać:
Z czasem, jeśli nie występują dolegliwości, można stopniowo rozszerzać jadłospis. [3, 5] obfite dania nasilają nudności albo uczucie przepełnienia, pomocne może być wybieranie mniejszych porcji i potraw, które są lepiej tolerowane. Jeśli surowe warzywa i owoce powodują dyskomfort – można spróbować spożywać je po obróbce termicznej. [1, 2]
Po niepowikłanej cholecystektomii większość pacjentów może stopniowo wracać do zwyczajowego sposobu żywienia. Nie ma konieczności stosowania przez wszystkich jednego, sztywnego schematu diety. [5]
W praktyce warto pamiętać o kilku zasadach:
Nie każdy pacjent po cholecystektomii wymaga diety lekkostrawnej. Jej zastosowanie może być pomocne w okresie nasilonych dolegliwości, ale samo usunięcie pęcherzyka żółciowego nie stanowi wskazania do stosowania jej przez całe życie. [2, 3]
Biegunka jest jednym z możliwych następstw cholecystektomii. U części pacjentów pojawia się przejściowo po operacji, u innych może utrzymywać się dłużej. [4, 10, 11]
Jedną z potencjalnych przyczyn przewlekłej biegunki po cholecystektomii jest biegunka związana z kwasami żółciowymi (BAD, bile acid diarrhea). [11, 12]
W prawidłowych warunkach kwasy żółciowe uczestniczą w trawieniu tłuszczów, a następnie w większości są ponownie wchłaniane w końcowym odcinku jelita cienkiego. Po usunięciu pęcherzyka żółciowego zmienia się jednak sposób uwalniania żółci do przewodu pokarmowego – spływa ona do jelita w sposób bardziej ciągły. U części pacjentów może to prowadzić do zwiększonego dopływu kwasów żółciowych do jelita grubego. Ich nadmiar w okrężnicy pobudza wydzielanie wody i elektrolitów oraz może przyspieszać pasaż jelitowy. W efekcie pojawiają się luźne stolce i biegunka. [11, 12]
Warto podkreślić, że nie każda biegunka po operacji ma opisane podłoże. Jej przyczyną mogą być również inne zaburzenia przewodu pokarmowego, nietolerancje pokarmowe, infekcje czy działania niepożądane stosowanych leków. [10, 11, 12]
W przypadku występowania biegunki można rozważyć:
Jeżeli biegunka utrzymuje się przez dłuższy czas, współwystępuje z niepokojącymi objawami, nawraca lub znacząco wpływa na codzienne funkcjonowanie, konieczna jest konsultacja lekarska. Przewlekła biegunka po cholecystektomii powinna skłonić do diagnostyki w kierunku biegunki żółciowej. [11, 12, 13]
W przypadku jej rozpoznania lekarz może rozważyć leczenie farmakologiczne, np. zastosowanie leków wiążących kwasy żółciowe. Sama dieta nie zawsze jest wystarczająca. [11, 12]
Nie ma jednego, ściśle określonego czasu, przez jaki należy stosować ograniczenia dietetyczne po cholecystektomii. U większości pacjentów możliwy jest stopniowy powrót do zwyczajowego sposobu żywienia, bez konieczności przestrzegania specjalnej diety przez dłuższy czas. [3, 5]
W pierwszych dniach po zabiegu zaleca się spożywanie mniejszych porcji i unikanie bardzo tłustych potraw. Następnie dietę można stopniowo rozszerzać, uwzględniając indywidualne reakcje organizmu. Nie ma uzasadnienia dla utrzymywania diety lekkostrawnej lub niskotłuszczowej przez kilka miesięcy, jeśli pacjent nie odczuwa dolegliwości. [4, 5]
U części osób niektóre produkty mogą być gorzej tolerowane również w późniejszym okresie. W takich przypadkach sposób żywienia należy dostosować do występujących objawów, unikając jednak nieuzasadnionego eliminowania całych grup produktów. [10, 11]
Nie ma jednego jadłospisu odpowiedniego dla wszystkich osób po usunięciu pęcherzyka żółciowego. Sposób żywienia powinien uwzględniać czas, jaki upłynął od operacji, występujące objawy, stan odżywienia i choroby współistniejące. [3, 4, 10]
U osoby bez dolegliwości zwykle wystarczy stopniowy powrót do dobrze zbilansowanej, urozmaiconej diety. W przypadku nawracających biegunek, wzdęć lub wyraźnej nietolerancji tłustych posiłków pomocne może być indywidualne dostosowanie wielkości porcji, ilości tłuszczu i podaży błonnika. [3, 4, 10]
W Pacjent Wybiera oferujemy kilka wariantów diet, które mogą odpowiadać na różne potrzeby żywieniowe na poszczególnych etapach powrotu do zdrowia. U osób po cholecystektomii, które przejściowo wymagają ograniczenia ilości tłuszczu w diecie, warto rozważyć dietę łatwostrawną z ograniczoną zawartością tłuszczu (w naszej ofercie: dieta łatwostrawna dla wątroby). [14]
W miarę poprawy samopoczucia i rozszerzania jadłospisu można przejście na dietę o mniej restrykcyjnym charakterze. Dzięki temu nie trzeba samodzielnie planować i bilansować wszystkich posiłków, a jednocześnie można stopniowo obserwować reakcję organizmu na bardziej urozmaicony sposób żywienia. [3, 4, 5]
Jeśli nie masz pewności, który wariant diety będzie odpowiedni na danym etapie rekonwalescencji, skontaktuj się z naszą infolinią. Dietetyk kliniczny pomoże wybrać jadłospis uwzględniający aktualny stan zdrowia, zalecenia medyczne i zgłaszane dolegliwości. [14]
Usunięcie pęcherzyka żółciowego nie oznacza konieczności stosowania do końca życia restrykcyjnej diety niskotłuszczowej. Wątroba nadal produkuje żółć, a większość pacjentów stopniowo może wrócić do normalnego, różnorodnego sposobu odżywiania. [2, 3]
W pierwszych tygodniach po operacji warto pamiętać o kilku zasadach:
Najważniejsze jest dostosowanie sposobu żywienia do indywidualnej tolerancji pokarmów. Ograniczenia dietetyczne powinny wynikać z rzeczywistych dolegliwości lub innych wskazań medycznych, a nie z samego faktu usunięcia pęcherzyka żółciowego. [2, 3]
Jak jeść podczas stosowania leków GLP-1? Zasady żywienia, które warto znać
Stłuszczenie wątroby – co jeść, a czego unikać przy MASLD?
Dieta w trakcie chemioterapii – co jeść, gdy apetyt spada i pojawiają się objawy niepożądane?