Przepraszamy za utrudnienia w kontakcie z nami. Mamy awarię systemu kontaktów – nie można się do nas dodzwonić, a także nie jesteśmy w stanie oddzwaniać ani odpisywać na wiadomości. Intensywnie pracujemy nad rozwiązaniem problemu. Dziękujemy za Państwa wyrozumiałość i cierpliwość.
Stłuszczenie wątroby – co jeść, a czego unikać przy MASLD?
8–13 minut
Autor: Katarzyna Wolna
Dietetyk kliniczny
Absolwentka dietetyki na Uniwersytecie Rolniczym w Krakowie oraz studiów podyplomowych z psychodietetyki na Uniwersytecie SWPS. Od ponad 7 lat pracuje z pacjentami stacjonarnie i online, zajmując się dietoterapią oraz edukacją żywieniową. Autorka licznych artykułów i materiałów edukacyjnych o tematyce dietetycznej.
Weryfikacja: Aleksandra Bąk
Dietetyk kliniczny
Od 15 lat związana z produkcją zdrowszej żywności. Liderka projektu Pacjent wybiera catering diet medycznych do domu. Wykładowczyni akademicka i ekspertka żywieniowa w programach edukacyjnych i telewizyjnych. W praktyce gabinetowej pracuje z pacjentami zmagającymi się z wielochorobowością, ze szczególnym uwzględnieniem problemów diabetologicznych i endokrynologicznych.
Stłuszczenie wątroby polega na nadmiernym gromadzeniu się tłuszczu w komórkach tego narządu. Może przez długi czas przebiegać bezobjawowo, jednak u części osób dochodzi do rozwoju stanu zapalnego i włóknienia, a w zaawansowanych przypadkach również do marskości wątroby. [1, 2]
Stłuszczeniową chorobę wątroby związaną z zaburzeniami metabolicznymi określa się skrótem MASLD (metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease). Termin ten wprowadzono w 2023 roku, zastępując wcześniejsze określenie NAFLD (non-alcoholic fatty liver disease), czyli niealkoholową stłuszczeniową chorobę wątroby. Zmiana wiązała się z aktualizacją nazewnictwa i kryteriów diagnostycznych. [4]
Odpowiednio dobrane żywienie jest jednym z ważnych elementów postępowania w MASLD i może wspierać poprawę zdrowia metabolicznego. [1, 2]
MASLD rozpoznaje się, gdy stłuszczeniu wątroby towarzyszy co najmniej jeden czynnik ryzyka kardiometabolicznego. Należą do nich m.in. otyłość, zaburzenia gospodarki węglowodanowej, nadciśnienie tętnicze i nieprawidłowe stężenie lipidów we krwi. [1, 4]
W rozwoju choroby istotną rolę odgrywają m.in. insulinooporność i zaburzenia metabolizmu kwasów tłuszczowych. Znaczenie ma również sposób żywienia – zwłaszcza nadmierna podaż energii oraz częste spożywanie napojów słodzonych i żywności wysokoprzetworzonej. [1, 2]
Samo stłuszczenie wątroby nie musi oznaczać zaawansowanego uszkodzenia tego narządu. U części osób choroba może jednak postępować. Dlatego istotne są odpowiednie postępowanie żywieniowe, ocena ryzyka progresji choroby i opieka lekarska. [1, 2]
Dieta przy MASLD – od czego zacząć?
W przypadku MASLD podstawą postępowania żywieniowego jest poprawa jakości diety. Warto opierać ją na zasadach zbliżonych do diety śródziemnomorskiej, uwzględniającej warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, rośliny strączkowe, fermentowane produkty mleczne, orzechy, nasiona, ryby i oliwę. Taki model żywienia sprzyja zdrowiu metabolicznemu i może ograniczać rozwój schorzenia. [1]
Istotne znaczenie ma również dostosowanie kaloryczności diety do indywidualnych potrzeb. U osób z nadmierną masą ciała stopniowa redukcja może korzystnie wpływać na przebieg choroby. [1]
Warto przy tym odróżnić sposób żywienia zalecany przy MASLD od tradycyjnie rozumianej “diety wątrobowej”, bazującej na zasadach diety lekkostrawnej z ograniczeniem tłuszczu. Samo stłuszczenie wątroby nie oznacza, że taki sposób żywienia jest konieczny. Wspomniana dieta może być wskazana w poważniejszych sytuacjach klinicznych, zależnie od rozpoznania, objawów i tolerancji pokarmów. [1, 3]
Warzywa, owoce i produkty pełnoziarniste
Warzywa i owoce powinny stanowić ważny element diety osób z MASLD. Dostarczają błonnika, witamin, składników mineralnych oraz związków bioaktywnych, które wspierają ogólną jakość diety i zdrowie metaboliczne. [1, 3]
Warto regularnie sięgać po m.in.:
warzywa liściaste, brokuły, kalafior, paprykę, pomidory i marchew,
jabłka, owoce jagodowe, cytrusy i inne owoce sezonowe,
płatki owsiane, pieczywo razowe, kasze, brązowy ryż i pełnoziarniste makarony. [1, 3]
Istotne jest jednak rozróżnienie między całymi owocami a sokami owocowymi. Całe owoce dostarczają błonnika i zapewniają większe uczucie sytości niż sok o podobnej wartości energetycznej. Dlatego w codziennym jadłospisie lepiej wybierać całe owoce, a soki ograniczać, szczególnie jeśli są spożywane w dużych ilościach. [1, 3]
Nie ma podstaw do rutynowego wykluczania owoców z diety osób z MASLD ze względu na zawartość naturalnie występujących cukrów. Warto natomiast zwrócić uwagę na ograniczenie cukrów dodanych, szczególnie w napojach słodzonych. [1, 3]
Samo rozpoznanie MASLD nie oznacza również konieczności eliminowania pieczywa, makaronu, ryżu czy ziemniaków – istotne są przede wszystkim rodzaj produktów, wielkość porcji i całkowita podaż energii. [1]
Białko w diecie przy stłuszczeniu wątroby
Odpowiednia podaż białka jest istotna dla utrzymania masy mięśniowej, szczególnie u osób, które redukują masę ciała. [1, 2]
W jadłospisie warto uwzględniać różnorodne źródła białka, takie jak:
ryby, w tym tłuste ryby morskie,
jaja,
naturalne produkty mleczne, np. jogurt, kefir i skyr,
drób i chude mięso,
rośliny strączkowe, np. soczewicę, fasolę, ciecierzycę i groch,
tofu i inne produkty sojowe. [1, 2]
Warto częściej wybierać ryby i rośliny strączkowe, a także uwzględniać w diecie nieprzetworzone mięso. Jednocześnie zaleca się ograniczanie wędlin, parówek, boczku i innych produktów mięsnych o wysokim stopniu przetworzenia. Nie oznacza to jednak konieczności eliminowania mięsa czy nabiału z diety – samo rozpoznanie MASLD nie stanowi ku temu wskazania. [1, 2]
Tłuszcze – które wybierać, a które ograniczać?
W diecie przy MASLD znaczenie ma nie tylko ilość tłuszczu, ale również jego rodzaj. Warto częściej wybierać źródła nienasyconych kwasów tłuszczowych, takie jak oliwa z oliwek, olej rzepakowy, orzechy, pestki, nasiona i ryby. Jednocześnie zaleca się ograniczanie spożycia tłuszczów nasyconych, których źródłem są m.in. tłuste mięsa, masło, smalec i śmietana, a także część wyrobów cukierniczych i produktów typu fast food. [1, 3]
Niezależnie od rodzaju tłuszczu warto zwracać uwagę na całkowitą kaloryczność diety. Jeśli celem jest redukcja masy ciała, pomocne może być kontrolowanie ilości dodawanego tłuszczu oraz kalorycznych dodatków, takich jak sosy i dressingi, które mogą znacząco zwiększać wartość energetyczną posiłków. [1, 3]
Cukier i napoje słodzone – na co zwrócić uwagę?
Jednym z ważnych elementów postępowania żywieniowego w MASLD jest ograniczenie napojów słodzonych oraz produktów dostarczających dużych ilości cukrów dodanych. Ich nadmierne spożycie może sprzyjać zaburzeniom metabolicznym i gromadzeniu tłuszczu w wątrobie. Dotyczy to przede wszystkim słodzonych napojów gazowanych, energetyków, słodzonych herbat i kaw oraz napojów owocowych. [1, 3]
W praktyce pomocne może być:
wybieranie wody zamiast słodzonych napojów,
ograniczenie słodzenia kawy i herbaty,
rzadsze spożywanie słodyczy, ciastek i słodzonych płatków śniadaniowych,
czytanie etykiet produktów, szczególnie napojów, jogurtów smakowych, sosów i gotowych przekąsek. [3]
Nie oznacza to konieczności całkowitej rezygnacji z deserów. Znaczenie ma przede wszystkim częstotliwość ich spożywania, wielkość porcji i ogólna jakość diety.
Żywność wysokoprzetworzona i produkty typu fast food
W diecie przy MASLD warto również ograniczać częste spożywanie żywności przetworzonej, szczególnie produktów o niskiej wartości odżywczej, które dostarczają dużo energii, a jednocześnie często zawierają znaczne ilości cukrów dodanych, soli i tłuszczów nasyconych. [1]
Należą do nich m.in.:
dania typu fast food i potrawy smażone w głębokim tłuszczu,
słone przekąski,
słodycze i wyroby cukiernicze,
gotowe dania o wysokiej kaloryczności i niskiej wartości odżywczej,
przetworzone produkty mięsne. [3]
Dobrze jest mieć jednak na uwadze, że nie każdy przetworzony produkt jest niekorzystny. Mrożone warzywa, naturalne jogurty, konserwowe rośliny strączkowe bez zbędnych dodatków czy gotowe produkty pełnoziarniste mogą ułatwiać przygotowywanie wartościowych posiłków. Najważniejsze są świadome wybory zamiast eliminowania wszystkiego, co zostało poddane jakiejkolwiek obróbce. [3]
Alkohol a stłuszczenie wątroby
Alkohol jest czynnikiem, który może dodatkowo obciążać wątrobę i nasilać ryzyko jej uszkodzenia. Przy MASLD zaleca się ograniczenie spożycia alkoholu, a w przypadku zaawansowanego włóknienia lub marskości wątroby – całkowitą abstynencję. [1, 2]
Nie należy zakładać, że niewielka ilość alkoholu będzie obojętna dla zdrowia wątroby. [1, 2]
Warto również pamiętać, że alkohol może dostarczać dodatkowej energii, a jego regularne spożywanie może utrudniać realizację celów sylwetkowych i zdrowotnych, związanych z poprawą zdrowia metabolicznego. [1, 2]
Redukcja masy ciała – czy zawsze jest konieczna?
U osób z MASLD i otyłością bądź nadwagą redukcja masy ciała może zmniejszać ilość tłuszczu w wątrobie. Wytyczne EASL, EASD i EASO z 2024 roku wskazują, że trwała redukcja o co najmniej 5% wiąże się z korzyściami dla zdrowia wątroby. Redukcja masy ciała o 7-10% może zmniejszać nasilenie stanu zapalnego, a redukcja o co najmniej 10% może sprzyjać ograniczeniu włóknienia. [1]
Oczywiście, są to wartości orientacyjne, a osiągnięcie określonego procentu redukcji nie gwarantuje konkretnego efektu u każdego pacjenta. Znaczenie mają m.in. stopień zaawansowania choroby i współistniejące zaburzenia metaboliczne. [1. 2]
Warto również podkreślić, że nie każda osoba ze stłuszczeniem wątroby ma nadwagę lub otyłość. MASLD może występować także u osób z prawidłowym BMI. W takiej sytuacji nie należy automatycznie zalecać redukcji masy ciała. Większe znaczenie może mieć poprawa jakości diety, aktywność fizyczna oraz ocena innych czynników ryzyka. [1]
Nie zaleca się natomiast gwałtownego odchudzania, stosowania głodówek ani bardzo restrykcyjnych diet bez odpowiedniego wskazania i nadzoru. [1, 2]
Aktywność fizyczna i codzienne nawyki
Postępowanie w MASLD nie powinno ograniczać się wyłącznie do diety. Regularna aktywność fizyczna może zmniejszać stłuszczenie wątroby i poprawiać zdrowie metaboliczne, również wtedy, gdy nie prowadzi do wyraźnej redukcji masy ciała. [1]
W zależności od możliwości i stanu zdrowia warto dążyć do co najmniej 150 minut umiarkowanej aktywności fizycznej tygodniowo lub odpowiedniej ilości wysiłku o większej intensywności. Dobrym początkiem mogą być regularne spacery, jazda na rowerze, pływanie czy ćwiczenia dostosowane do indywidualnych możliwości. [1]
Ważne jest również ograniczanie długotrwałego siedzenia, dbanie o regularny sen. [1, 2]
Suplementy i preparaty „na wątrobę” – czy warto je stosować?
Na rynku dostępnych jest wiele preparatów reklamowanych jako wspierające regenerację wątroby, jej oczyszczanie lub przyspieszające usuwanie tłuszczu. Nie należy jednak zakładać, że suplement diety zastąpi zmianę nawyków żywieniowych i odpowiednie postępowanie medyczne. [1, 2]
Niektóre substancje, w tym składniki preparatów ziołowych, mogą powodować działania niepożądane. Dlatego przed rozpoczęciem suplementacji warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie jeśli przyjmuje się leki na stałe. [1, 2]
Samo stłuszczenie wątroby nie stanowi wskazania do rutynowego przyjmowania dużych dawek witamin i składników mineralnych. Suplementacja powinna wynikać z rzeczywistych wskazań, takich jak stwierdzony niedobór lub inne uzasadnione potrzeby zdrowotne. [1, 2]
Jak może wyglądać dieta przy MASLD w praktyce?
Jadłospis osoby ze stłuszczeniem wątroby powinien być dostosowany do zapotrzebowania energetycznego i oparty na produktach o wysokiej wartości odżywczej. Warto uwzględniać w nim warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, rośliny strączkowe, ryby, orzechy, nasiona i źródła nienasyconych kwasów tłuszczowych. Taki sposób żywienia wspiera zdrowie metaboliczne i jest zgodny z zaleceniami dla osób z MASLD. [1]
Posiłki, które można uwzględnić w codziennym jadłospisie, to np.:
śniadanie: kanapki z pieczywa pełnoziarnistego z pastą jajeczną i warzywami,
drugie śniadanie: jogurt naturalny z owocami jagodowymi i orzechami,
obiad: pieczony łosoś, kasza gryczana i warzywa z dodatkiem oliwy,
podwieczorek: sałatka z ciecierzycą, świeżymi warzywami, pestkami i dressingiem na bazie oliwy,
kolacja: pieczone placuszki z cukinii z sosem jogurtowo-koperkowym. [1]
Samodzielne planowanie jadłospisu i przygotowywanie posiłków może jednak wymagać czasu. W takich sytuacjach pomocnym rozwiązaniem może być catering, który ułatwia regularne spożywanie urozmaiconych, odpowiednio skomponowanych posiłków.
W Pacjent Wybiera oferujemy różne warianty diet, które mogą być odpowiednie w zależności od potrzeb zdrowotnych. W przypadku osób z MASLD i współistniejącymi zaburzeniami gospodarki węglowodanowej warto rozważyć dietę diabetologiczną, która uwzględnia odpowiedni dobór produktów i zbilansowanie posiłków. Inną możliwością może być np. dieta przeciwzapalna. Oferujemy także dietę łatwostrawną dla wątroby (dieta łatwostrawna o obniżonej zawartości tłuszczu) opartą na zasadach żywienia lekkostrawnego, z ograniczeniem tłuszczu. Nie jest ona standardowo wymagana przy samym MASLD, ale może być odpowiednia w innych sytuacjach klinicznych, jeśli taki sposób żywienia zaleci lekarz lub dietetyk.
Jeśli zastanawiasz się, który z dostępnych u nas wariantów diety najlepiej odpowiada Twoim potrzebom, skontaktuj się z naszym biurem obsługi klienta. Chętnie przedstawimy Ci dostępne możliwości.
Podsumowanie
MASLD wymaga przede wszystkim długofalowego podejścia, które uwzględnia zarówno jakość diety, jak i stan metaboliczny pacjenta. Nie ma jednego produktu, który pozwoli pozbyć się stłuszczenia wątroby, podobnie jak nie istnieje uniwersalna lista produktów bezwzględne zakazanych dla wszystkich osób z tym rozpoznaniem.
Kluczowe zasady to:
wybieranie produktów jak najmniej przetworzonych,
regularne spożywanie warzyw, całych owoców i produktów pełnoziarnistych,
uwzględnianie ryb, roślin strączkowych i innych wartościowych źródeł białka,
częstsze wybieranie tłuszczów nienasyconych,
ograniczenie napojów słodzonych, cukrów dodanych i żywności wysokoprzetworzonej,
unikanie alkoholu lub jego istotne ograniczenie, zgodnie z zaleceniami lekarza,
stopniowa redukcja masy ciała, jeśli jest wskazana,
regularna aktywność fizyczna,
unikanie nieuzasadnionej suplementacji i preparatów reklamowanych jako „oczyszczające” wątrobę. [1, 2, 3]
Najważniejsze jest to, aby zmiany żywieniowe były możliwe do utrzymania na co dzień. Dobrze zaplanowana dieta może wspierać poprawę zdrowia metabolicznego i prowadzić do zmniejszenia stłuszczenia wątroby, ale powinna stanowić element kompleksowego postępowania, a nie zastępować diagnostykę i opiekę medyczną. [1]
Bibliografia
European Association for the Study of the Liver (EASL), European Association for the Study of Diabetes (EASD), European Association for the Study of Obesity (EASO). EASL–EASD–EASO Clinical Practice Guidelines on the management of metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease (MASLD). Journal of Hepatology. 2024;81(3):492–542. doi:10.1016/j.jhep.2024.04.031.
Rinella ME, Neuschwander-Tetri BA, Siddiqui MS, et al. AASLD Practice Guidance on the clinical assessment and management of nonalcoholic fatty liver disease. Hepatology. 2023;77(5):1797–1835. doi:10.1097/HEP.0000000000000323.
Stabilny poziom glukozy i pełnowartościowe posiłki każdego dnia.
Idealna dla osób z: cukrzycą, insulinoopornością, z zaburzoną tolerancją glukozy, hipoglikemią reaktywną, hipertriglicerydemią, a także dla osób które chcą zmniejszyć apetyt na słodycze.
Delikatne dieta, o obniżonej zawartości tłuszczu, która wspiera regenerację wątroby i układu trawiennego.
Idealna w: marskości wątroby, przewlekłym zapaleniu wątroby, kamicy żółciowej, przewlekłym zapaleniu pęcherzyka i dróg żółciowych a także w przewlekłym zapaleniu trzustki oraz w okresie zaostrzenia choroby Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego.
Wysoka zawartość białka dla regeneracji i budowy sił witalnych.
Idealna: w okresie rekonwalescencji np. po zabiegu chirurgicznym, w niedożywieniu, po urazach, po udarze mózgu, z silnymi/rozległymi oparzeniami, z rozległymi zranieniami, a także w niektórych chorobach nowotworowych, a także dla osób o zwiększonej aktywności fizycznej oraz po szybkiej utracie masy ciała.
Zbilansowane posiłki, energia i dobre samopoczucie każdego dnia.
Idealna dla osób: które za pomocą żywienia pragną przeciwdziałać chorobom dietozależnym, z jednostkami chorobowymi, które nie wymagają dodatkowych modyfikacji diety, dla osób które pragną zredukować masę ciała (po odpowiednim doborze wartości kcal).
Opracowana z myślą o osobach 60+, które chcą wspierać swoje zdrowie, kondycję i samopoczucie poprzez codzienne, dopasowane żywienie.
Uwzględnia najczęstsze potrzeby zdrowotne pacjentów w wieku dojrzałym. Idealna w występującej często u seniorów wielochorobowości np. cukrzycy współwystępującej z zaburzeniami układu pokarmowego czy nadciśnieniem tętniczym.
Pełnowartościowe, roślinne menu dla zdrowia i dobrego samopoczucia. Nie zawiera mięsa, ryb oraz owoców morza, a obecne są w niej nabiał oraz jaja.
Idealna dla: osób, które rozpoczynają dietę bezmięsną i obawiają się o jej prawidłowe zbilansowanie, a także dla osób, które nie spożywają produktów mięsnych od lat, ale potrzebują wsparcia w przygotowaniu pełnowartościowych posiłków wegetariańskich.
Zdrowe odżywianie dla kobiet w ciąży i mam karmiących piersią.
Dieta Mamy została opracowana z myślą o wyjątkowym okresie w życiu kobiety – ciąży oraz karmienia piersią.
To czas, w którym odpowiednie żywienie wspiera zdrowie mamy i prawidłowy rozwój dziecka. Nasze jadłospisy są zbilansowane, smaczne i bezpieczne, a każdy z wariantów diety dopasowany jest do aktualnych potrzeb organizmu.
W trakcie leczenia onkologicznego apetyt często znika, a wraz z nim siły. Dlatego stworzyliśmy dietę onkologiczną – by codzienne posiłki były nie tylko odżywcze, ale też naprawdę smaczne. Dieta dostępna jest w 3 wariantach na każdy etap choroby: w trakcie leczenia, w czasie radio i chemioterapii, profilaktyka.
Stabilna glikemia, mniej wahań energii i większa sytość każdego dnia.
Idealna dlaosób z: insulinoopornością, stanem przedcukrzycowym, cukrzycą (przy niskiej aktywności fizycznej), zaburzoną glikemią oraz dla tych, u których standardowa dieta diabetologiczna zawiera zbyt dużo węglowodanów.
Wsparcie organizmu w walce z przewlekłym stanem zapalnym.
Bogata w kwasy omega-3, antyoksydanty, warzywa i produkty o działaniu przeciwzapalnym.
Idealna dla osób z: chorobami autoimmunologicznymi (m.in. RZS, łuszczycą, nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit), a także dla osób z insulinoopornością, otyłością, depresją i chorobami sercowo-naczyniowymi, które chcą wykorzystać dietę jako element wspierający zdrowie i leczenie.
Mocne ograniczenie węglowodanów, więcej energii z tłuszczu
Bardzo niskowęglowodanowy, wysokotłuszczowy model żywienia, w którym organizm czerpie znaczną część energii z tłuszczów zamiast z węglowodanów.
Dieta KETO ma zastosowanie zarówno jako specjalistyczna terapia dietetyczna np. w padaczce lekoopornej, jak i model żywienia badany w wielu chorobach metabolicznych i neurologicznych.
Dieta onkologiczna dla dziecito troska o codzienne żywienie małego pacjenta w czasie, gdy jego organizm potrzebuje szczególnego wsparcia.
Odpowiednio zaplanowane posiłki pomagają dostarczać energii, białka i składników odżywczych ważnych dla organizmu podczas leczenia. A Tobie, rodzicu, dają odrobinę wytchnienia od codziennego gotowania, by więcej czasu i uwagi poświęcić temu, co najważniejsze – swojemu dziecku.
Dieta w trakcie chemioterapii – co jeść, gdy apetyt spada i pojawiają się dolegliwości niepożądane?
